Chiều 03/10, tại Nhà Quốc hội, Uỷ ban Kinh tế và Tài chính tiếp tục Phiên họp toàn thể lần thứ 6 thẩm tra Dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi chủ trì Phiên họp. Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Thị Phú Hà điều hành nội dung thảo luận. Phiên họp ghi nhận nhiều ý kiến của các đại biểu, tập trung làm rõ bước chuyển tư duy chiến lược từ “hỗ trợ” sang “phát triển” nhằm giải phóng nguồn lực cho khối doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Khơi thông chính sách cho doanh nghiệp vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
Đại biểu Dương Mạc Kiên (Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng) bày tỏ sự tán thành cao đối với việc chuyển đổi tên gọi và tư duy từ “Luật Hỗ trợ” sang “Luật Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ”. Đi sâu vào góc độ phát triển kinh tế vùng đặc thù, đại biểu dành sự quan tâm lớn đến nhóm đối tượng là doanh nghiệp do người dân tộc thiểu số làm chủ và sử dụng nhiều lao động dân tộc thiểu số.
Theo đại biểu, chính sách dành cho nhóm đối tượng này dù đã được thể hiện ở tên điều nhưng hiện vẫn chưa có cơ chế thực thi đồng bộ và còn thiếu thống nhất ngay trong dự thảo. Cụ thể, dù Điều 17 đã bổ sung khái niệm “doanh nghiệp do người dân tộc thiểu số làm chủ” theo ý kiến của Hội đồng Dân tộc, nhưng lại chưa có định nghĩa rõ ràng. Trong khi đó, dự thảo Nghị định đi kèm chỉ mới định nghĩa doanh nghiệp do phụ nữ, người khuyết tật làm chủ.
Đặc biệt, dự thảo luật quy định thứ tự ưu tiên khi nhiều doanh nghiệp cùng đủ điều kiện lại liệt kê danh sách gồm doanh nghiệp do phụ nữ, người khuyết tật làm chủ, doanh nghiệp ở miền núi nhưng hoàn toàn vắng bóng tiêu chí “người dân tộc thiểu số”. Đại biểu Dương Mạc Kiên nhấn mạnh, khái niệm “miền núi” là một địa bàn địa lý, còn “người dân tộc thiểu số” là một nhóm chủ thể, hai khái niệm này hoàn toàn không thể thay thế cho nhau.
Bên cạnh đó, đại biểu phản ánh dự thảo luật hiện chưa sử dụng cụm từ “địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn” theo đúng tinh thần kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Từ đó, đại biểu kiến nghị bổ sung “doanh nghiệp do người dân tộc thiểu số làm chủ” và “doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động là người dân tộc thiểu số” vào nhóm ưu tiên tại điểm b khoản 5 Điều 5. Thay thế cụm từ “miền núi, biên giới, hải đảo” tại Điều 17 bằng “vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực biên giới, xã đảo, địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn”. Đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể tiêu chí xác định nhóm đối tượng này tại khoản 8 Điều 17 để thuận tiện cho công tác hướng dẫn thực hiện.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cùng các Phó Chủ nhiệm Ủy ban tại phiên họp
Về các quy định tài chính và ngân sách, đại biểu Dương Mạc Kiên chỉ rõ bất cập trong dự thảo luật khi dẫn chiếu ưu đãi miễn thuế thu nhập doanh nghiệp bằng số chi thêm cho lao động là người dân tộc thiểu số, trong khi Luật Thuế hiện hành chưa quy định nội dung này. Đồng thời, luật giao nghĩa vụ chi cho địa phương nhưng đối với các tỉnh miền núi còn phụ thuộc lớn vào ngân sách Trung ương như Cao Bằng, việc trích từ 20% đến 50% ngân sách địa phương để hỗ trợ là rất khó khăn. Đại biểu đề nghị cơ quan thẩm tra và cơ quan soạn thảo bổ sung các dữ liệu đánh giá tác động cụ thể, quy định rõ ràng chính sách để áp dụng ngay, tránh tình trạng “chờ Nghị định” gây khó khăn cho các tỉnh miền núi.
Tiếp cận tín dụng theo dòng tiền và yêu cầu rà soát tính thống nhất của hệ thống pháp luật
Đóng góp ý kiến dưới góc độ cộng đồng doanh nghiệp, đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) khẳng định sự ủng hộ đối với các cải thiện trong khung khổ pháp lý của dự thảo luật, đặc biệt là các điều chỉnh về mức doanh thu tính thuế. Tuy nhiên, đại diện VCCI bày tỏ sự lo ngại về tính khả thi của chính sách tiếp cận tín dụng theo dòng tiền, cho rằng nếu không quy định rõ trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước trong việc ban hành quy chế trích lập dự phòng rủi ro đặc thù cho các khoản vay không có tài sản thế chấp, các ngân hàng thương mại sẽ ngần ngại triển khai. Do đó, cần bổ sung giao trách nhiệm cụ thể cho Ngân hàng Nhà nước ngay trong dự thảo luật.
Đại diện VCCI phát biểu
Ở góc độ rà soát pháp lý, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp) đã chỉ ra nhiều điểm chồng chéo, chưa đồng bộ giữa dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa với các luật hiện hành.
So với Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, dự thảo Luật Phát triển DNNVV quy định thời điểm bắt đầu miễn thuế tính từ lần đầu được cấp Giấy đăng ký doanh nghiệp, trong khi Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp lại tính từ thời điểm phát sinh thuế. Đại biểu đề nghị Bộ Tư pháp cần tăng cường vai trò “gác cổng”, tuân thủ nguyên tắc sửa đổi pháp luật, tránh tình trạng cùng một nội dung thuế lại được quy định rải rác ở nhiều văn bản luật khác nhau.
Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Minh Hiếu phát biểu
Đối chiếu với Luật Đầu tư và Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, có tình trạng hai dự án luật cùng sửa đổi một điểm nằm trong Luật Đầu tư, đại biểu Hoàng Minh Hiếu đề nghị cần thực hiện nghiêm nguyên tắc “một luật chỉ sửa một luật”.
So với Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Dự thảo luật hiện mới chỉ đề cập đến vai trò của Ủy ban nhân dân các cấp trong khi việc quyết định các chính sách hỗ trợ liên quan đến ngân sách thuộc thẩm quyền của Hội đồng nhân dân các cấp (được quy định rõ tại Điều 15 Luật Tổ chức chính quyền địa phương).
Tham chiếu với Luật Đất đai, dự thảo luật quy định giảm tối thiểu 30% tiền thuê đất năm đầu tiên và kéo dài trong 5 năm cho DNNVV thuê đất trong khu công nghiệp. Đại biểu cho rằng cơ chế ngân sách giao cho doanh nghiệp hạ tầng khu công nghiệp để giảm giá thuê cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chưa thống nhất với Luật Đất đai, nếu không quy định đồng bộ thì quy định này sẽ không thể triển khai trên thực tế.
Các đại biểu tham dự phiên họp
Khắc phục “bẫy không chịu lớn” và tối ưu hóa chính sách mua sắm công
Phân tích sâu về động lực phát triển của doanh nghiệp, đại biểu Hoàng Minh Hiếu cảnh báo về nguy cơ xảy ra “bẫy không chịu lớn”. Việc gắn các ưu đãi quá lớn cố định với tiêu chí DNNVV có thể khiến doanh nghiệp cố tình duy trì quy mô nhỏ để hưởng lợi thay vì tự lực vươn lên. Để giải quyết bài toán này, đại biểu đề xuất hai giải pháp thiết thực: bổ sung quy định cho phép các doanh nghiệp vừa vượt ngưỡng DNNVV tiếp tục được hưởng chính sách ưu đãi trong một khoảng thời gian nhất định để tạo vùng đệm phát triển ổn định. Xác định tiêu chí ngưỡng DNNVV trong một khoảng thời gian linh hoạt thay vì chỉ chốt tại một thời điểm cố định, tránh tình trạng doanh nghiệp bị mất ngay ưu đãi khi doanh thu biến động trồi sụt theo năm.
Liên quan đến chính sách ưu tiên mua sắm công, đại biểu nhận định đây là chính sách được cộng đồng DNNVV mong chờ nhất. Đại biểu đề nghị xem xét lại việc khống chế ngưỡng gói thầu 20 tỷ đồng. Bởi lẽ, có những gói thầu dưới 20 tỷ đòi hỏi công nghệ cao vượt quá năng lực DNNVV, nhưng cũng có những gói thầu trên 20 tỷ nằm hoàn toàn trong khả năng thực hiện của khối này. Đại biểu đề xuất áp dụng nguyên tắc khi một gói thầu công có từ hai DNNVV trở lên đủ năng lực đáp ứng thì bắt buộc phải ưu tiên cho khối DNNVV tham gia.
Các đại biểu tham dự phiên họp
Về quy định chuyển đổi hộ kinh doanh thành công ty TNHH một thành viên do cá nhân làm chủ, đại biểu đề nghị làm rõ chính sách hỗ trợ áp dụng cho tất cả các doanh nghiệp thành lập mới ngay từ đầu hay chỉ hạn chế ở đối tượng chuyển đổi từ hộ kinh doanh. Đồng thời, việc dự thảo bỏ bắt buộc chức danh Chủ tịch công ty và đơn giản hóa chế độ kế toán cần được đánh giá kỹ lưỡng, tránh rủi ro không tách bạch được giữa tài sản cá nhân và tài sản công ty, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của bên thứ ba.
Phát biểu giải trình tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, về doanh nghiệp do người dân tộc thiểu số làm chủ, Bộ Tài chính ghi nhận và sẽ rà soát kỹ lưỡng các khái niệm, quy định trong dự thảo Luật cũng như các dự thảo Nghị định hướng dẫn để đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất trước khi trình ban hành.
Về nguồn lực ngân sách, cơ quan soạn thảo sẽ rà soát đảm bảo tính khả thi và đồng bộ với Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công.
Về quy chế trích lập dự phòng rủi ro tín dụng, Thứ trưởng làm rõ mục tiêu và cách tiếp cận của dự thảo Luật là hỗ trợ DNNVV nâng cao năng lực để đạt chuẩn tín dụng, chứ không phải tạo cơ chế “dưới chuẩn” hay trích lập dự phòng rủi ro đặc thù. Do đó, việc giao Ngân hàng Nhà nước ban hành quy chế dự phòng đặc thù không phù hợp với mục tiêu thiết kế chính sách của luật này.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi phát biểu
Với quy định tiêu chí doanh nghiệp bất động sản, phản hồi ý kiến từ Hiệp hội Bất động sản TP.HCM, Thứ trưởng cho biết Luật quy định chuẩn hóa theo doanh thu. Trong lĩnh vực bất động sản, giá trị giao dịch rất lớn và không thể coi toàn bộ giá trị giao dịch là doanh thu để đưa vào tiêu chí DNNVV. Do đó, cơ quan soạn thảo kiến nghị kiên trì giữ nguyên cách tiếp cận này để đảm bảo tính thống nhất.
Tái cấu trúc Quỹ hỗ trợ, tập trung vào năng lực cốt lõi và đơn giản hóa thủ tục
Kết luận nội dung thảo luận, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển đổi tư duy từ “hỗ trợ” sang “phát triển”. Chủ nhiệm Phan Văn Mãi đề nghị các cơ quan rà soát tổng thể để các chính sách, giải pháp được thiết kế phải thực sự có tính khả thi và thiết thực cao.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính chỉ rõ các định hướng lớn cần tập trung hoàn thiện, bên cạnh việc hỗ trợ tiếp cận các nguồn lực truyền thống như đất đai, vốn, luật phải tập trung nâng cao năng lực quản trị, chất lượng nguồn nhân lực, khả năng tiếp cận khoa học công nghệ, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi phát biểu
Chủ nhiệm Phan Văn Mãi đánh giá Quỹ Hỗ trợ DNNVV và Quỹ Bảo lãnh tín dụng thời gian qua hoạt động chưa thực sự hiệu quả là do mô hình tổ chức và vận hành. Ngân sách không thể cấp trực tiếp mãi cho doanh nghiệp, nếu không có nguồn quỹ hoặc quỹ hoạt động kém thì các ngân hàng sẽ rất e ngại cho vay. Do đó, cần thiết phải tái cấu trúc lại hoạt động và kiên quyết duy trì hai quỹ này để tạo kênh huy động nguồn lực hiệu quả.
Chủ nhiệm Phan Văn Mãi chia sẻ qua các kỳ tiếp xúc cử tri, rào cản lớn nhất đối với các doanh nghiệp nhỏ không chỉ là thủ tục phức tạp mà là tâm lý lo sợ làm sai quy định dẫn đến vướng mắc pháp lý về sau. Sự lo ngại này cản trở trực tiếp sự “lớn lên” của doanh nghiệp.
Về chính sách miễn thuế có điều kiện, Chủ nhiệm ủng hộ phương án miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 3 năm kể từ khi có lãi, nhưng không quá 6 năm kể từ khi thành lập. Đây là cơ chế “nuôi dưỡng nguồn thu có điều kiện”, vừa tạo thời gian chạy đà cho doanh nghiệp, vừa không làm thất thoát lớn nguồn thu ngân sách.
Chủ nhiệm Phan Văn Mãi đặc biệt nhấn mạnh đề xuất thiết kế chính sách cấp Voucher hỗ trợ từ 30% đến 70% chi phí đào tạo nhân lực cho DNNVV. Doanh nghiệp chủ động ký hợp đồng đào tạo với các cơ sở uy tín và trình chứng từ sẽ được nhận hỗ trợ. Đầu tư vào nhân lực chính là chìa khóa gốc rễ quyết định năng lực quản trị, đổi mới công nghệ và sự phát triển bền vững của khối DNNVV.
Nguồn: https://quochoi.vn/tintuc/Pages/tin-hoat-dong-cua-quoc-hoi.aspx?ItemID=101891
